تبلیغات
شـگفتـی های قــرآن - تجارت ، كتابت ، عدالت
شـگفتـی های قــرآن
* آدمها چه راحت با جابجایی یک نقطه از خدا ، جدا میشوند*
 
تجارت ،كتابت ،‌ عدالت

قرآن در مسائل حقوقی و مالی به ویژه آن جا كه بستر پیدایش فتنه است ،‌ نظیر مسئله ارث ،‌ طلاق ،‌ مهریه و معاملات ، حتی به مسائل جزئی و تبصره ها نیز توجه كرده و آن جا كه فتنه ای در كار نیست ،‌ كلیات را مطرح و جزئیات را به بیان پیامبر واگذارده است :‌« و انزلناه الیك الذكر لتبین للناس ما نزّل الیهم » 1 ؛ ما قرآن را به سوی تو فرستادیم تا برای مردم آن چه را نازل شده بیان كنی . چنان كه در آیات نماز ، شمار ركعات نماز و در آیات طواف ، شمار طواف ها مطرح نشده است و ما چگونگی نماز و طواف را از پیامبر آموخته ایم .

جامعیت و زیبایی قرآن را زمانی لمس می كنیم كه بدانیم اسلام در عصر جاهلیت قوانینی آورده كه اگر امروز در دانشكده های حقوقی دنیا مطرح شود ، سبب عزت مسلمانان گردد . این آیه به یكی از مسائل مهم اقتصادی اشاره كرده و می فرماید : هر گونه تجارت و داد و ستدی كه میان شما برقرار می شود ، آن را مكتوب كنید و اگر خود سواد خواندن و نوشتن ندارید ، دیگری را برای این كار انتخاب كنید . نه تنها بنویسید ، بلكه گواه بگیرید تا حقوق طرفین كاملاً محفوظ بماند و زمینه هر گونه اختلاف و مشاجره از میان برود .

بیشترین تأكید آیه بر این است كه كتابت و شهادت باید بر اساس عدالت باشد و هیچ یك از طرفین معامله یا كاتب و شاهد ، نباید از مرز حق خارج شده و سخنی به ناحق بگویند یا بنویسند .

شیوه تنظیم اسناد تجاری

یَآ أَیُّهَا الَّذِینَ ءَ امَنُواْ إذَا تَدَایَنْتُم بِدَیْنٍ إلَی أَجَلٍ مُّسَمّیً فَاكْتُبُوُه وَ لْیَكْتُبْ بَّیْنَكُمْ كَاتِبٌ بِالْعَدْلِ وَ لَا یَأْبَ كَاتِبٌ أَنْ یَكْتُبَ كَمَا عَلَّمَهُ اللهُ فَلْیَكْتُبْ وَ لْیُمْلِلِ الَّذِی عَلَیْهِ الْحَقُّ وَ لْیَتَّقِ اللهَ رَبَّهُ وَ لَا یَبْخَسْ مِنْهُ شَیْئاً فَإنْ كَانَ الَّذِی عَلَیْهِ الْحَقُّ سَفِیهاً أَوْ ضَعِیفاً أَوْ لَا یَسْتَطِیعُ أَنْ یُمِلَّ هُوَ فَلْیُمْلِلْ بِالْعَدْلِ وَ اسْتَشْهِدُواْ شَهِیدَیْنِ مِنْ رِِّجَالِكُمْ فَإنْ لَمْ یَكُونَا رَجُلَیْنِ فَرَجُلٌ وَ امْرَأَتانِ مِمَّنْ تَرْضَوْنَ مِنَ الشُّهَدَآءِ أَن تَضِلَّ إحْدَاهُمَا فَتُذَكِّرَ الْأُخْرَی وَ لَا یَأْبَ الشُّهَدَآءُ‌ إذَا مَا دُعُواْ وَلَا تَسْئَمُواْ أَنْ تَكْتُبُوهُ صَغِیراً أَوْ كَبِیراً إلَی أَجَلِهِ ذَلِكُمْ أَقْسَطُ عِنْدَ اللهِ وَ أَقْوَمُ لِلشَّهَدهِ وَ أَدْنی أَلَّا تَرْتَابُواْ إلَّا أَن تَكُونَ تِجَارَهً حَاضِرَهً تُدِیرُونَهَا بَیْنَكُمْ فَلَیْسَ عَلَیْكُمْ‌جُنَاحٌ أَلَّا تَكْتُبُوهَا وَ أَشْهِدُواْ إذَا تَبایَعْتُمْ وَ لَا یُضَآرَّ كَاتِبٌ وَ لَا شَهِیدٌ وَ إنْ تَفْعَلُواْ فَإنَّهُ فُسُوقٌ بِكُمْ وَ اتَّقُواْ اللهَ وَ یُعَلِّمُكُمُ اللهُ وَ اللهُ بِكُلِّ شَیْ ءٍ عَلِیمٌ (282)

ای كسانی كه ایمان آورده اید ،‌ هنگامی كه بدهی مدت داری (‌بر اثر وام یا معامله) به یكدیگر پیدا می كنید ،‌ آن را بنویسید . و نویسنده ای در میان شما به عدالت (سند را) بنویسد و كسی كه قدرت بر نوشتن دارد ،‌ از نوشتن خودداری نكند ، همان طور كه خدا به او تعلیم داده است . پس او بنویسید و آن (بدهكار) كه حق بر ذمه او است املا كند و از خدا كه پروردگار اوست پروا كند و چیزی را از آن فرو گذار ننماید . و اگر كسی كه حق بر ذمه اوست ،‌ بی خرد یا كم خرد است و یا (به جهت لال بودن) توانایی بر املا كردن ندارد ،‌ ولی او (به جای او) با رعایت عدالت ، (مدت و مقدار بدهی را) املا كند و دو نفر از مردان را (بر این حق) شاهد بگیرد و اگر دو مرد نبودند ، یك مرد و دو زن از گواهان ،‌از كسانی كه مورد رضایت و اطمینان شما هستند (انتخاب كنید) تا اگر یكی از آنان فراموش كرد ، دیگری به او یادآوری نمایند و از نوشتن (بدهی های) كوچك یا بزرگ مدت دار ،‌ ملول نشوید (هر چه باشد بنویسید) این در نزد خدا به عدالت نزدیك تر و برای ادای شهادت استوارتر و برای جلوگیری از شك و تردید بهتر است ،‌ مگر این كه داد و ستد نقدی باشد كه در میان خود دست به دست می كنید كه ایرادی بر شما نیست آن را ننویسید ،‌ ولی هنگام خرید و فروش شاهد بگیرید و نباید به نویسنده و شاهد (‌به خاطر حق گویی)‌ زیانی برسد (و تحت فشار قرار گیرند) و اگر چنین كنید از فرمان خداوند خارج شده اید و از خدا بپرهیزید و (بدانیدكه ) خداوند (‌راه درست زندگی را) به شما تعلیم می دهد و خداوند به هر چیزی داناست .

نكته ها

* این آیه ،‌ بزرگ ترین آیه قرآن است كه درباره مسائل حقوقی و نحوه تنظیم اسناد تجاری است . این آیه نشانه جامعیت اسلام است كه در دوره جاهلیت و در میان مردمی عقب افتاده ،‌ دقیق ترین مسائل حقوقی را طرح كرده است .

* «‌تداینتم» از «‌دَین» به معنای بدهی ، شامل هر گونه معامله غیر نقدی ،‌ وام و خرید سَلَف می شود .

* در حدیث آمده است :‌ اگر كسی در معامله سند و شاهد نگیرد و مالش در معرض تلف قرار گیرد ،  خداوند دعای او را مستجاب نمی كند و می فرماید : چرا به سفارش من عمل نكردی ؟1 

* اگر دقت در حفظ حقوق فردی ضروری است ،‌ حفظ بیت المال به مراتب ضروری تر است .

* تنظیم سند ، حتی در معاملات نقدی مفید است ، ولی ضرورت آن به اندازه معاملات غیر نقدی نیست . چون در این گونه معاملات ممكن است یكی از طرف های معامله یا شاهدان ،‌ از دنیا بروند یا جزئیات آن را فراموش كنند .

* از فرمان نوشتن ،‌ معلوم می شود كه اسناد تنظیم شده ای كه همراه با گواهی عادل باشد ،‌ در دادگاه ها قابل استشهاد است .

* از این آیه استفاده می شود كه جامعه اسلامی باید یكدیگر را در حفظ حقوق حمایت كنند ؛‌ زیرا برخی معاملات ،‌ نیاز به كاتب و شاهد دارد .

* در زمانی كه در تمام جزیره العرب به گفته مورخان ، هفده باسواد بیشتر نبوده ،‌ این همه سخن از نوشتن ،‌ نشانه توجه اسلام به علم و سواد خواندن و نوشتن است .

* قوانین آسمانی بر اساس آفرینش انسان است و خداوند ،‌ وجود زن را به دلیل آن كه مسئولیت رشد و تربیت فرزندان را به عهده دارد ،‌ عاطفی و احساسی آفریده تا نسبت به نیازهای كودك حساس تر باشد ، و قهراً افراد عاطفی در مسائلی همچون گواهی به سود یا زیان دیگران كه به صلابت و قاطعیت نیاز دارد ،‌ آسیب پذیر تر هستند و بنابراین اسلام برای حفظ حقوق مردم ، در برخی موارد گواهی دو زن را به جای یك مرد پذیرفته است ؛ چنان كه در مسائل اختصاصی خانم ها ، گواهی یك زن را كافی دانسته است .

گواهی دو زن به جای یك مرد به معنای آن نیست كه علم یا عقل یاایمان یا عدالت زن كمتر است ، بلكه به آن سبب است كه تأثر زن عمیق تر و سریع تر است و به طور طبیعی می توان با گریه و التماس یا تهدید و تطمیع ، عواطف زن را تحریك كرده و به سود خود از او گواهی گرفت . به علاوه حضور زنان در داد و ستدها كمتر است و مسائل تجاری و معاملاتی ، كمتر مورد علاقه آنان است تا ریزه كاری های آن را حفظ كنند و در امر گواه ، تكیه قرآن روی حفظ و ضبط است ، نه عقل و ایمان . از این رو می فرماید :‌تعدد شاهد و گواه برای آن است كه اگر یكی از آنها مطلبی را فراموش كرد دیگری به او یادآوری كند .

پیام ها

1- ایمان ، مقدمه عمل به احكام و دستورات الاهی است :‌« یا ایها الّذین آمنوا » ؛

2- زمان پرداخت بدهی ، باید روشن باشد : « تداینتم بدین الی اجل مسمّی » ؛

3- برای حفظ حقوق مردم ، برقرای آرامش روحی ، جلوگیری از فراموشی و انكار و سوءظنّ باید بدهی ها نوشته شود : « فاكتبوه » ؛

4- برای ایجاد اطمینان و حفظ قرارداد از هر گونه دخل و تصرف احتمالی ، سند باید با حضور طرفین و به دست شخص سومی نوشته شود : «‌ ولیكتب بینكم كاتب » ؛

5- نویسنده سند ،‌ باید حق را در نظر گرفته و عین واقع را بنویسد : « بالعدل » ؛

6- به شكرانه سواد و علمی كه خداوند به ما داده است ، برای مردم كارگشایی كنیم : « و لا یأب كاتب ان یكتب كما علمه الله » ؛

7- باید بدهكار كه حق بر ذمه اوست ،‌ میزان بدهی را بگوید و كاتب بنویسد ،‌ نه آنچه كه بستانكار ادعا می كند : «‌ و لیملِل الذی علیه الحق » ؛

8- بدهكار ، هنگام املای سند باید خدا را در نظر داشته باشد و تمام ویژگی های بدهی را بگوید : «‌ولیتق الله ربه » ؛

9- قوانین جامعه باید به گونه ای باشد كه حق ناتوان ضایع نشود . اگر بدهكار ،‌ سفیه یا ضعیف و ناتوان و یا گنگ و لال بود ، سرپرست و ولی او بتواند به جای او عمل كند : « فان كان الذی علیه الحق سفیهاً او ضعیفاً ... فلیملل ولیّه » ؛

10- مردان ، در گواه شدن و گواهی دادن در مسائل اقتصادی و تجاری مقدم اند :‌« استشهدوا شهیدین من رجالكم فان لم یكونا ... امرأتان » ؛

11- گواهان باید عادل و مورد اطمینان و رضایت طرفین باشند :‌ «‌ممن ترضون من الشهداء » ؛

12- تعددد گواهان به این دلیل است كه اگر یكی مرتكب فراموشی یا اشتباه شد ، دیگری یادآوری كند : « فتذكر احدا هما الاخری » ؛

13- اگر برای گواهی از ما دعوت كردند ، خودداری نكنیم :‌« و لا یأب الشهداء‌اذا ما دعوا » ؛

14- مبلغ بدهی مهم نیست ، كم یا زیاد باید ثبت شود ؛ زیرا حفظ حق الناس مهم است :‌« و لا تسأموا أن تكتبوه صغیراً او كبیراً » ؛

15- ثبت سند به صورت دقیق و عادلانه سه فایده دارد :‌

الف) ضامن اجرای عدالت است  :‌«‌أقسط عند الله »‌؛

ب) موجب جرئت گواهان بر شهادت است :‌«‌أقوم للشهاده » ؛

ج) مانع ایجاد بدبینی در جامعه است :‌«‌ادنی ألا ترتابوا » ؛

16- قرآن ، فایده و اسرار برخی از احكام را بیان كرده است تا پذیرفتن آن آسان شود : « ذلكم اقسط ... » ؛

17- معطل شدن امروز برای نوشتن قرارداد ، بهتر از فتنه و اختلاف فرداست :‌«‌ادنی الا تر تابوا » ؛

18- در معاملات نقدی ، اگر چه نوشتن لازم نیست ، ولی شاهد بگیرید : « الا أن تكون تجاره حاضره ... فلیس علیكم جناح الا تكتبوها و اشهدوا اذا تبایعتم » ؛

19- كاتب و شاهد در امان هستند و نباید به خاطر حق نوشتن و حق گفتن مورد آزار و اذیت یكی از طرفین قرار گیرند : « لا یضار كاتب و لا شهید »

20- اگر ادای شهادت و یا نوشتن قرارداد ، نیازمند زمان یا تحمل زحمتی بود ، باید شاهد و كاتب به نحوی تأمین مالی شوند تا متضرر نگردند : «‌و لا یضار كاتب و لا شهید »‌؛

21- هر گونه خدشه درسند یا ضرر رسانی به كاتب و شاهد ، فسق و گناه است : «‌ فانه فسوق »‌ ؛

22- تجارت باید بر اساس تقوا باشد طرفین معامله و كاتب و شاهد ، باید تقوا پیشه كنند . جز حق نگویند و ننویسند :‌«‌ و اتقو الله »‌

23- راه درست زندگی و روابط اقتصادی و اجتماعی را باید از خدا آموخت ؛ زیرا تنها اوست كه به همه چیز احاطه و آگاهی دارد : «‌ یعلمكم الله و الله بكل شی ء‌علیم »‌ .

 ------------------------------------------------------------------------------------

1- تفسیر كنز الدقائق ، ج 2 ، ص 467



 
درباره وبلاگ


مدیر وبلاگ : امیر صدرراد

آرشیو مطالب وبلاگ
قرآن و علم (1)
عجایب قرآن (2)
احكام قـــرآن (1)
تفسیر قــرآن (سوره های قرآن ) (8)
شناخت قرآن (2)
خدمات وبلاگ (2)
اهمیت قــرآن (3)
مهجوریت قرآن (1)
پخش نــوحـه آنلاین (1)
شگفتی های قرآن (5)
سوره های گروهی (1)
بــازی های قــرآنی (1)
دسته بندی سوره ها (1)
راه های شناخت قرآن (1)
قرآن به زبان انگلیسی (1)
قرآن از نگاه دانشمندان (1)
قــرآن از نگاه پیامبر (ص) (1)
چرا قرآن به عربی است؟ (1)
تفاوت قرآن با دیگر كتاب ها (1)
معرفی كتاب تفسیر قــرآن (1)
قرآن از نگاه حضرت علی (ع) (1)
عكس های بسیار زیبا از قــرآن (2)
تـرتیب نزول سوره های قــــرآن (2)
نــرم افــزار قــرآن برای کامـپیوتــر (4)
پیدا كردن سریع سوره ها در قــرآن (1)
نـرم افزار قــرآن به زبــان انگلیسی (2)
اقسام سوره از نظر كوتاهی و بلندی (1)
ترتیب نام سوره های قــرآن به شعــر (1)
دانلود نرم افزار های قرآن برای موبایل (2)
اطلاعاتی در مورد آغاز و پایان سوره ها (1)
اطلاعات بسیار زیبا در مورد چندی از سوره ها (1)
عدد 19 و رابطه آن با قـــرآن ( اعجاز آماری در قــرآن ) (1)
سوره شناسی ( اطلاعات عمومی در مورد سوره ها ) (1)

نویسندگان
نظرسنجی
از این وبلاگ چقدر رضایت دارید؟








آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :